Ngày xửa ngày xưa, từ thuở hồng hoang, khi loài người vẫn còn chung sống cùng muông thú, mọi cuộc săn bắt lẫn nhau diễn ra đều là vì mục đích sinh tồn. Loài người tiến hóa dần qua những trang lịch sử, trở thành sinh vật có bộ não lớn nhất về tỷ lệ, phức tạp nhất về mặt cấu trúc, đến độ chính loài người vẫn chưa thể giải mã được chính mình. Những tranh cãi xung quanh thuyết nhất nguyên và thuyết nhị nguyên giữa não bộ và tâm trí của con người trải dài suốt hàng thế kỷ (Sách: Hiểu hết về tâm lý học). Quá trình tiến hóa liên tục đó làm cho loài người ngầm xác nhận quyền kiểm soát trái đất tạm thời kể từ lúc khủng long diệt vong. Khi kích thước cơ thể không còn là hạn chế, loài người đã hoán đổi vai trò từ con mồi sang người săn bắt. Những bộ lạc ở Châu Phi – cái nôi của nhân loại (Sách: Sapiens: Lược sử loài người) – khẳng định sức mạnh của bộ lạc qua việc săn bắt đủ “Big Five” – “ngũ hổ tướng” vùng thảo nguyên (savanna) bao gồm sư tử, báo đốm, voi, trâu và tê giác. Đàn ông săn bắt, đàn bà hái lượm. Thành tựu của một người đàn ông khi vén màn đón bình minh chính là “Big Five”.

Ngày nay, vẫn với bộ não siêu việt và phát triển không ngừng của mình, một phần của nhân loại đã học được bài học được đúc kết qua hàng trăm, nghìn năm rằng hành tinh này là của chung. Việc làm cho loài người trở nên đặc biệt, khác biệt và dẫn đầu đó chính là lòng trắc ẩn đối với muôn loài, là khát khao gìn giữ ngôi nhà chung, việc “săn bắt” đã hoàn toàn bị nghiêm cấm. Song việc “săn ảnh” “Big Five”, việc được trở thành một phần của thế giới hoang dã ấy chính là thành tựu của chúng tôi.

Và người chiến thắng kể lại những câu chuyện theo cách của riêng mình:

1.Sư tử – Vua (Lion) và Hoàng hậu (Lioness) của vùng thảo nguyên: Bốn lần.
Bắt đầu cuộc rượt đuổi
Tiến vào Masai Mara, qua radio nội bộ, chú Kennedy – tour guide, tài xế, và người đồng hành duy nhất cùng chúng tôi suốt thời gian ở Kenya – lao thẳng đến nơi cần đến. Một đoàn xe chuyên dụng gần bảy, tám chiếc đang vây quanh một bụi cỏ. Một gia đình sư tử đang thư thả nghỉ trưa, chúng nằm ngửa đưa hết cẳng chân lên trời. Mèo vẫn hoàn mèo. Một con sư tử cái khập khiễng bước ra từ sau bụi rậm, chân của nó bị thương. Chú Kennedy bảo sẽ có kiểm lâm kiểm tra và đội ngũ của vườn quốc gia Masai Mara đã rõ về tình trạng của nó. Con sư tử đực đầu đàn đủng đỉnh xuất hiện sau đó, bờm của nó vẫn chưa xù lắm, chứng tỏ tuổi đời nom vẫn còn trẻ, vậy mà đã bản lĩnh làm chủ một vùng lãnh thổ. Thân hình của nó săn chắc, khỏe khoắn. Hai con sư tử con thoắt ẩn, thoắt hiện nhảy nhót vòng quanh gia đình mình. Bụi rậm che mất một nửa đàn sư tử. Loài người yên vị trong những chiếc Land Cruiser bọc sắt chuyên dụng, những tiếng lách tách bấm máy liên tục, những tiếng xì xào, chỉ trỏ nhau không ngừng nghỉ. Đàn sư tử vẫn nằm ngửa đưa hết cẳng chân lên trời. Mèo vẫn hoàn mèo.

Đó là một sự khởi đầu hoàn hảo cho cuộc rượt đuổi bảy ngày, bảy đêm ở Kenya.

Giấc mơ trưa
Chú Kennedy chở chúng tôi đến địa điểm ăn trưa. Đó là một tán cây cuối cùng của vùng mở, trong một không gian không có bụi cây, chú trải tấm thảm màu Masai, bày ra hai chiếc hộp picnic đã chuẩn bị sẵn, chẳng lấy gì là giống trên mạng xã hội mà những người đi du lịch Châu Phi hay chụp cho lắm. Nguyên tắc duy nhất trong mọi cuộc “game drive” (*) đó là không bao giờ được bước ra khỏi xe, trừ khu vực được cho phép. Tôi hỏi chú vì sao lại chọn chỗ này? Ở đằng xa kia có rất nhiều địa điểm cắm trại đẹp hơn, có bàn ngồi thoải mái hơn, rợp bóng râm hơn và trông có vẻ an toàn hơn cơ mà. Chú bảo: “Đây là tán cây may mắn của chú“.

Ba mươi phút sau, khi rải rác các nhóm vẫn còn đang tận hưởng bữa trưa trong những cơn gió thảo nguyên dịu nhẹ, xe của chúng tôi chầm chậm lăn bánh. Chú Kennedy rẽ vào một bụi cỏ không có đường mòn. Các xe vào vườn quốc gia không được phép đi vào những khu vực không có đường mòn. Chú lái xe rất cẩn trọng. Chú hỏi: “Có thấy một con linh cẩu ở phía tay phải không?“. Lấp ló trong bụi cỏ, ở phía bên tay phải của chúng tôi là một con linh cẩu đang chờ đợi một cơ hội. Chú bảo: “Bây giờ hãy nhìn sang bên trái“. Thốt lên một cách kinh ngạc, ngưỡng mộ, và hai trái tim của chúng tôi đập cùng một nhịp cảm xúc, bên phải của chúng tôi chính là một con sư tử đực trưởng thành vạm vỡ, đẹp vô cùng đang đánh một giấc mơ trưa, bên cạnh con sư tử là một con trâu đã chết. Cuộc đi săn vừa kết thúc, vị vua trẻ với chiếc bụng căng tròn một mắt nhắm, một mắt mở ngóc đầu lên khẽ nhìn xe của chúng tôi rồi lại kệ sự đời mà nằm xuống đánh tiếp một giấc sâu. Con linh cẩu vẫn ngồi đó, kiên nhẫn chờ vị vua trẻ thức giấc, vươn vai, bỏ đi và biết đâu sẽ để lại tàn dư thịnh soạn. Tôi hỏi ngô nghê: “Liệu có ai dám tấn công lúc nó đang ngủ để giành phần thức ăn không?”, chú Kennedy bật cười: “Không đời nào“. Vua mãi mãi là vua. Khoảnh khắc xảy ra vào buổi trưa hè hôm ấy chính khoảng cách gần nhất giữa chúng tôi và vị vua của vương quốc này, chỉ xảy ra một lần duy nhất trong đời.

Bức ảnh vị vua ung dung ngủ trưa trong một lúc bất cẩn đã có thể mất 300USD tiền phạt, 100USD phạt tài xế, 100USD phạt công ty lữ hành và 50USD phạt mỗi một vị khách vì vi phạm luật lăn bánh ra khỏi đường mòn. Nhưng chúng tôi có một ông chú ranh mãnh đồng hành nên thoát nạn. Giờ thì tôi tin vào tán cây may mắn của chú Kennedy rồi.

Hoàng hậu
Sư tử sống theo đàn. Sư tử đực bảo vệ lãnh thổ, sư tử cái chăm sóc con cái và săn mồi. Mô hình hoang dã này cũng chính là mô hình sinh sống cho đến hiện tại ở các bộ lạc Châu Phi. Vườn quốc gia Samburu khô cằn và vắng vẻ hơn hẳn Masai Mara. Những con đường mòn cho xe đi ở đây đầy sỏi và đá tự nhiên. Chú Kennedy lái xe chầm chậm qua những bụi cây chẳng có chút sức sống. Đột nhiên chú bảo: “Một con sư tử cái kìa, bên tay phải“. Vị hoàng hậu không ẩn nấp, không lẩn trốn, chỉ đơn giản là đang ngồi bất động trong một bụi cây ven đường, kiên nhẫn chờ một chuyển động của con mồi. Thấy xe của chúng tôi dừng lại, hoàng hậu đứng dậy, và kiêu hãnh rời đi. Chú Kennedy quay đầu xe và đuổi theo dấu vết, vị hoàng hậu ẩn nấp vào những bụi cỏ rậm rạp trên đụn đất cao khác, khẽ cúi mình, rồi lại khẽ nhổm dậy, chậm rãi quan sát con mồi ở phía xa, chúng tôi chỉ còn thấy được đôi tai giật lên, giật xuống rồi hoàn toàn mất dấu.

Tiếng radio rè rè vang lên, chú Kennedy lại lao xe đi, nhịp điệu này quen thuộc đến nỗi chúng tôi biết cuộc săn đã thành công. Trong tiếng Swahili rè rè ấy, chúng tôi đã định vị được “simba“, “baby“. Vị hoàng hậu lại xuất hiện, trong miệng đang ngậm đầu một con khỉ. Máu khỉ nhỏ giọt theo từng bước chân của hoàng hậu. Thảo nguyên hóa ra chẳng dịu dàng chút nào. Chú Kennedy bảo: “Khỉ là một trong những lựa chọn cuối cùng trong chuỗi thức ăn của sư tử vì mùi hôi. Nhưng đây là một con sư tử mẹ vừa mới sinh, và nó không thể kén chọn vì nó cần nuôi con nhỏ.“

Ở giữa thảo nguyên mênh mông đầy rẫy hiểm nguy, nếu bạn là một con sư tử, bạn phải chạy, nếu không bạn sẽ đói.
Ở giữa thảo nguyên mênh mông đầy rẫy hiểm nguy, nếu bạn là một con linh dương, bạn phải chạy, nếu không bạn sẽ chết.
Ngày hôm ấy, con linh dương đã chạy nhanh hơn con khỉ.

Kết thúc cuộc rượt đuổi
Vị hoàng hậu tiến về những bụi cỏ ven đường, nơi chú sư tử con được giấu kín. Gia đình hoàng gia của nàng lộ diện. Đó là một khoảnh khắc giá đáo uy nghi, kiêu kỳ mà thần dân loài người chúng tôi tự nguyện nghiêng mình kính cẩn. Vị vua của một phần lãnh thổ Samburu cùng bảy vị phi tần khác bước ra từ bụi cỏ, hoành tráng như hồi kết của một bộ film bom tấn. Bảy, tám chiếc xe chuyên dụng chỉ dám đứng nhìn đàn sư tử từ xa, và đột ngột chú Kennedy đã mở đường một lần nữa lao ra khỏi đường mòn, dẫn đầu những xe còn lại, tạo thành một vòng tròn ở khoảng cách vừa đủ vây quanh vị vua vĩ đại. Sư tử đực đứng lên quan sát một vòng xung quanh, nhận ra đám thần dân loài người vô hại chỉ mong cầu một tấm ảnh đẹp của ngài, nên ngài lại nằm xuống, tay chéo qua chân, điềm đạm nhoẻn một nụ cười cho thỏa lòng hâm mộ của đám thần dân vô hại, tốn cả một gia tài và hai ngày đường chim bay chỉ đến đây “săn” một tấm ảnh chân dung của ngài.

Chúng tôi đã bắt đầu cuộc rượt đuổi vào ngày đầu tiên với một gia đình sư tử. Chúng tôi đã kết thúc cuộc rượt đuổi vào ngày cuối cùng với một gia đình sư tử.

2.Báo đốm (Leopard) – Siêu sao của vùng thảo nguyên: Ba lần
Kết thúc cuộc rượt đuổi
6:20PM trên thảo nguyên, mặt trời đã lặn hẳn, chỉ còn lại chút ánh sáng yếu ớt cuối ngày. Cuộc săn mồi của động vật hoang dã đã chính thức bắt đầu. Các xe chuyên dụng phải ra khỏi Masai Mara vào lúc 6PM – 6:20PM, nhường lại thời gian và không gian hoàn toàn cho động vật. Tiếng radio rè rè vang lên, chú Kennedy đi theo chỉ dẫn của những người bạn đồng hành. Gần hai mươi chiếc xe chuyên dụng đang vây quanh một cái cây trơ trọi. Tất cả đều kiên nhẫn và căng hàng chục đôi mắt ra dõi theo một chiếc bóng rất nhỏ đang chuyển động qua những bụi cỏ, tiến về cái cây. Trên cái cây là một miếng thịt tươi. Thịt gì thì dĩ nhiên là chẳng ai rõ. Đồng hồ vẫn tích tắc gõ, và chiếc bóng nhỏ cũng chẳng vội vàng.

Nhẹ nhàng, dứt khoát và vô cùng chính xác, chiếc bóng nhảy một cú nhảy lên cành cây, tóm gọn miếng thịt, và nhảy thêm một cú lên tán cây, thả chiếc đuôi ngúng nguẩy, lắc lư cho đám người hâm mộ bên dưới tha hồ chụp ảnh, quay film, còn mình nằm thưởng thức bữa tối dưới bầu trời đầy sao.

Hai mươi chiếc xe đua nhau rời khỏi vị trí càng nhanh càng tốt, bụi đường tung mù mịt trên thảo nguyên mênh mông.

Bắt đầu cuộc rượt đuổi
Daniel – người tài xế tạm thời chở chúng tôi từ điểm tập kết khinh khí cầu khi mặt trời đã lên hẳn đến điểm hẹn với chú Kennedy – không nói được quá nhiều tiếng Anh. Chú cứ chạy và cuối cùng thì đến một bụi cỏ bị rất nhiều xe chuyên dụng vây quanh, lặp đi lặp lại như thể chúng tôi chưa bắt kịp: “Leopard“. Lẩn trong bụi cỏ, là một đôi tai mèo có đốm. Những chiếc xe xếp hàng lần lượt tiến đến gần. May mắn chưa mỉm cười với chúng tôi thì xe kiểm lâm xuất hiện và xua hết đám người hâm mộ, tránh làm phiền báo đốm.

Báo đốm to hơn beo (cheetah), khó lường và nguy hiểm hơn beo.

Gặp lại chú Kennedy, chúng tôi ấm ức kể lại câu chuyện về báo đốm, nên chú lái xe đưa chúng tôi đến đồng cỏ có nàng siêu mẫu beo đang dạo bước. Beo đi bộ một ngày rất nhiều, có thể đi một đoạn đường dài, uyển chuyển, thanh thoát và là loài động vật chạy nhanh nhất thế giới. Vì vậy, beo thích lang thang nơi đồng trống để có thể phát huy hết sức mạnh săn mồi của mình.

Tiếng radio lại rè rè vang lên, chú Kennedy bỗng lao đi với tốc độ như tên bắn. Chạy ngang qua một con linh cẩu, khi chúng tôi thốt lên, chú cũng mặc kệ và chỉ nói rằng: “Quay lại sau, chúng ta cần phải xem cái này trước đã!“.

Hơn mười chiếc xe đang vây vòng quanh một con báo đốm. Con báo đốm bước đi về phía nào, xe sẽ né sang một bên nhường lối, tất cả những chiếc máy ảnh, điện thoại có tại hiện trường đều được sử dụng hết công suất, chẳng khác nào phóng viên tác nghiệp một siêu sao xuất hiện ở buổi công chiếu một bộ film sắp ra mắt.

Gọi báo đốm là siêu sao vì đây chính là loài động vật khó săn nhất “Big Five”. Báo đốm thoắt ẩn, thoắt hiện, thích ẩn nấp, lướt nhẹ như gió và săn mồi đơn độc. Chúng tôi biết khoảnh khắc cực gần với báo đốm ngày hôm ấy sẽ không bao giờ xuất hiện một lần nào nữa trong cuộc đời.

3.Voi – Gia đình là tất cả: Nhiều lần
Voi sống trên thảo nguyên đa phần đơn độc.

Voi trong rừng sống theo đàn.

5PM, trên con tàu The Ark, chúng tôi theo chân chú Ibrahim để cho chim rừng ăn bánh mì, bỗng nghe tiếng xôn xao và tiếng rống vang cả cánh rừng. Cả đàn voi đã xuất hiện bên bờ hồ The Ark đúng hẹn. Tổng cộng mười ba con một lần trong cùng một gia đình. Sương mờ phủ một nửa bầu trời Aberdare, thời tiết đã giảm xuống dưới mười độ xê, hình ảnh một đàn voi rừng xuất hiện in bóng xuống mặt hồ trong vắt quyền uy thật. Chúng chia nhau ra chạy nhảy, tắm hồ, đùa nghịch, đuổi chim, ăn muối khoáng, ăn lá cây và tiến về phía The Ark, chăm chú nhìn đám người đang dõi theo chúng qua lớp kính cường lực cao. Voi là một loài động vật thông minh, có cảm xúc mãnh liệt và trí nhớ cực kỳ tốt. Chúng đã ghi nhớ những hành động tàn nhẫn loài người đã làm với giống loài của mình, truyền lại ký ức đau thương đó cho con cháu qua từng thế hệ. Đêm ở The Ark, chúng tôi đã ngồi rất lâu quan sát chúng qua lớp kính, và nhận ra những con voi bẩm sinh không có ngà – những cá thể được xem là lạc loài trong đàn – mới chính là những đứa trẻ được Mẹ Thiên Nhiên ưu ái.

1PM, chúng tôi băng ngang qua cánh rừng Aberdare để đến The Ark. Chỉ có một con đường mòn duy nhất trong vườn quốc gia Aberdare. Hai bên đều là cây cối um tùm khuất tầm mắt, một bên là đụn cao, một bên là triền dốc liên tục chuyển hướng. Địa hình này nguy hiểm vô cùng. Voi chính là người canh giữ cánh rừng già. Chú Kennedy khẽ nói: “Phía trước có voi đang ăn lá kìa, nhìn về phía bên trái nhé“. Đây chính là khoảnh khắc nguy hiểm nhất đã xảy ra với chúng tôi trong suốt hành trình bảy ngày ở Kenya. Trong khoảnh khắc mặt đối mặt với voi trưởng thành, chú Kennedy đã tắt máy xe để chúng tôi có thể dễ dàng chụp ảnh. Chú Kennedy đã không nhận ra có hai chú voi con đang đi bên cạnh hai chú voi trưởng thành, vì voi sẵn sàng làm tất cả để bảo vệ con mình. Voi mẹ đã giương đôi tai khổng lồ của mình, vào tư thế sẵn sàng chiến đấu. Trong vài giây ngắn ngủi đó, chú Kennedy đã nổ máy ngay lập tức để rời đi. Voi mẹ cũng nhượng bộ lẩn vào bụi rậm. Xe của chúng tôi đang neo trên triền dốc.

Tôi đã nhiều lần gặp voi trong cuộc đời mình, và vô số lần gặp voi trong suốt những ngày ở Kenya. Nhưng khoảnh khắc trong cánh rừng Aberdare sẽ là lần tôi ghi nhớ mãi mãi.

4.Trâu – Đừng đùa với Trâu: Nhiều lần
Trâu sống trên thảo nguyên theo đàn.

Trâu trong rừng sống đơn độc.

Một con trâu trưởng thành sẽ có cân nặng khoảng ba đến chín tấn. Một đàn sư tử mới có thể (mà cũng chưa chắc) săn được một con trâu trưởng thành. Vì vậy, trên thảo nguyên, trâu đi theo đàn để bảo vệ lẫn nhau. Trâu sống trong rừng không có đối thủ tự nhiên, chúng tự do tự tại và sống đời lang thang với cỏ, với cây.

1PM, chúng tôi băng ngang qua cánh rừng Aberdare để đến The Ark. Chỉ có một con đường mòn duy nhất trong vườn quốc gia Aberdare. Hai bên đều là cây cối um tùm khuất tầm mắt, một bên là đụn cao, một bên là triền dốc liên tục chuyển hướng. Địa hình này nguy hiểm vô cùng. Trời đổ cơn mưa, chúng tôi cần hạ mái che của xe, chú Kennedy dừng giữa đường và tôi chúng tôi phải chắc chắn rằng chú không cần bước xuống xe để hạ mái che, chú cười lớn và chỉ về 500m trước mặt: “Nhìn mà xem kìa, sao mà dám xuống”. Lững lừng sau bụi cây là một con trâu trưởng thành đang đứng đó quan sát động thái kế tiếp của chúng tôi.

5AM, khi mọi người vẫn còn say giấc cả người lẫn thú, bên bờ hồ The Ark, có hai con trâu đực đánh nhau, chúng húc nhau vang vọng cả núi trời. Kẻ mạnh hơn ở lại, kẻ yếu tháo chạy.

8:15AM, thuyền trưởng Roshan đưa đoàn khách xuống núi về lại thành phố Aberdare trên chiếc xe bus thực dân cũ và cổ, trên đường đi thuyền trưởng bắt gặp một con trâu rừng trưởng thành đang nằm giữa đường. Con trâu nhanh chóng lẩn trốn vào bụi cây, nhóm người xì xầm đoán rằng con trâu nhút nhát. Thuyền trưởng dừng xe và nói mọi người quan sát kỹ một lần nữa, lẩn trong bụi cây là một sinh vật đang trong tư thế chiến đấu. Đặc tính của loài trâu là phòng thủ, sau đó lấy đà để tấn công. Đó cũng là lần cuối cùng chúng tôi được “diện kiến” một trong những loài động vật to khỏe nhất thảo nguyên.

5.Tê giác – Trên bờ vực tuyệt chủng: Một lần
Mười năm trước, tôi đặt chân đến vườn quốc gia Pilanesberg, Nam Phi.
Mười năm trước, tôi lần đầu biết “game drive” (*) là gì.
Mười năm trước, tôi lần đầu biết “Big Five” là gì. Dĩ nhiên, tôi “săn” được vô vàn khung cảnh mãn nhãn và những loài động vật hoang dã tuyệt vời khác, nhưng trong “Big Five” thì chỉ nhìn thấy trực diện một con tê giác.
Mất mười năm ròng rã để tôi có thể thực hiện lại được lời hứa với chính mình – đi “săn” những gì còn lại. Tôi quay lại Châu Phi cùng người bạn đời của mình. Thời gian trôi đi, lịch trình đã đi đến đoạn kết, loài động vật cuối cùng mà chúng tôi chưa tìm thấy đó chính là tê giác. Bạn đời của tôi là một người đàn ông hòa lành, điềm đạm, anh bảo: “Không sao cả, em cuối cùng cũng đã thấy đủ “Big Five”, điều đó mới là quan trọng nhất. Anh có thể mua một con tê giác gỗ nho nhỏ về làm kỷ niệm“.

Trong một đoạn dừng chân, và còn dưới 24hrs nữa chúng tôi sẽ cất cánh rời khỏi Kenya, tôi quyết định độc lập thay đổi lịch trình. Tôi nói với chú Kennedy:
“Chú Kennedy, cháu biết ở thế giới hoang dã này không thể bảo đảm được điều gì. Nhưng cháu thực sự muốn chồng mình được thấy đủ “Big Five”. Nếu vườn quốc gia Nairobi là cơ hội cuối cùng, dù mong manh, cháu vẫn muốn thử. Tiền phát sinh cháu có thể kiếm lại được, vì phải thú thật với chú rằng, khả năng cháu sẽ quay lại Châu Phi chỉ để xem một con tê giác là rất thấp. Bao nhiêu phần trăm hả chú?”
“120%. Chú sẽ đảm bảo H. nhìn thấy được một con tê giác trước khi quay về Việt Nam”.

(*): “Game drive” có nghĩa là “You drive for the game”, mà đã là đánh cược thì phải có thắng hoặc thua.

Vườn quốc gia Nairobi là vườn quốc gia duy nhất trên thế giới nằm trong thủ đô. Lưới điện được bao quanh 117 cây số vuông. Đây là một trong ba nơi duy nhất ở Kenya có số lượng tê giác dày đặc có kiểm soát. Kiểm lâm ở vườn quốc gia Nairobi mặc quân phục, trang bị vũ trang và đi tuần tra liên tục, khác hẳn với Masai Mara, Naivasha, Aberdare và Samburu vì giá trị của loài tê giác – loài động vật đang nằm trong sách đỏ cần được bảo vệ nghiêm ngặt. Tê giác không có đối thủ trong tự nhiên, ăn cỏ cây nên gần như không bao giờ cạn kiệt nguồn thức ăn và gần như bất khả xâm phạm. Loài người là loài động vật duy nhất săn bắt tê giác.

Một tiếng vòng quanh vườn quốc gia, chúng tôi chỉ bắt gặp được năm, sáu con tê giác ở xa tít tắp, bị che khuất bởi cỏ mọc um tùm. Giữa ba chúng tôi lúc ấy chỉ là sự im lặng tuyệt đối, chỉ có chú Kennedy gọi radio trong vô vọng, cả tôi và chú đang tự hỏi lẽ nào thực sự là 20%. Đường cao tốc được xây bắc ngang qua vườn quốc gia, xe lưu thông bên trên, thú nhởn nhở phía dưới, dưới đường cao tốc bỗng lù lù một tảng đá ba tấn chậm chạp di chuyển. 100% chính là một con tê giác trưởng thành ngay trước mặt, trong tầm mắt, trong tầm ngắm của ống kính, và đang chuẩn bị vào tư thế chiến đấu với chiếc Land Cruiser nặng tương đương phía trước mặt. Con tê giác lùi ra sau, lấy đà, co một chân chuẩn bị tiến tới thì chiếc Land Cruiser nổ máy. Con tê giác dừng lại, rẽ hướng về bên trái và chọn một lối đi khác. Chú Kennedy chầm chậm lăn bánh theo sau với một khoảng cách an toàn, để chúng tôi có thể ngắm chiến tích của cuộc rượt đuổi cuối cùng lâu hơn một chút nữa.

Chúng tôi đã thắng cược.

Chúng tôi đã phải di chuyển liên tục, gập ghềnh, lắc lư, khó lường, đầy nắng, đầy bụi, đầy gió và cát, bốn mùa thay đổi trong một ngày ở nơi đây. Đôi khi chạy vài tiếng đồng hồ chỉ để thấy một khoảng không vắng lặng. Đó là những cuộc săn đuổi thất bại. Song khi đã được tận mắt chứng kiến và là một phần của thế giới ấy, dù vô cùng ngắn ngủi, tất cả những gập ghềnh, lắc lư, khó lường, đầy nắng, đầy bụi, đầy gió và cát, bốn mùa thay đổi trong một ngày đều xứng đáng.

Tuổi thơ của tôi là bộ film hoạt hình kinh điển Vua Sư Tử. Khi Mufasa nói với Simba: “Look, Simba. Everything the light touches is our kingdom” (Simba, bất cứ nơi nào mặt trời chiếu đến, đều thuộc về con). Đế quốc Anh – đế quốc lớn nhất trong lịch sử – đã đô hộ 78 nước và các vùng lãnh thổ trên toàn thế giới, trong đó có Kenya – đã từng tuyên bố vào thời kỳ cai trị đỉnh cao của mình rằng mặt trời sẽ không bao giờ ngủ trên đế quốc Anh. Biểu tượng hình ảnh quốc gia của Anh quốc chính là một con sư tử. Hóa ra, “Simba” chưa bao giờ là tên gọi, “simba” trong tiếng Swahili – quốc ngữ thứ hai của Kenya, Tanzania, Uganda, và Congo, sau tiếng Anh – nghĩa là sư tử.

Khi nhắm mắt lại, tôi vẫn thấy mình vẫn ở thảo nguyên, ngồi bên trong chiếc Land Cruiser bọc sắt màu bạc hà, gió dịu dàng mơn man làn tóc.

Khi mở mắt ra, tôi là một người con, một người mẹ, một người vợ, ngụp lặn trong hóa đơn, mưu cầu của cuộc sống hàng ngày, bận rộn duy trì nhịp sống tiện nghi của thế giới hiện đại.

Tôi nhận ra hai thế giới song song ấy vẫn đang cùng tồn tại và có thể tồn tại, như cách hà mã cùng tồn tại với cá sấu trên cùng một dòng sông, như cách voi và trâu cùng tồn tại trong một cánh rừng, như cách loài người và động vật giờ đây đang cùng tồn tại ở Masai Mara, ở Naivasha, ở Samburu, ở Nairobi.

Trưởng thành, đi thật xa, dành cho mình và gia đình một khoảng lặng, rồi lại đi thật xa, tôi vẫn mang bên mình đứa trẻ, tuổi thơ và giấc mơ năm nào – giấc mở trẻ thơ đơn giản từ bộ film hoạt hình Vua Sư Tử.

Thế giới của những kẻ trưởng thành và thế giới của những kẻ mộng mơ vẫn đang cùng tồn tại và có thể tồn tại.

“From the day we arrive on the planet
And, blinking, step into the sun
There’s more to see than can ever be seen
More to do than can ever be done
There’s far too much to take in here
More to find than can ever be found
But the sun rolling high
Through the sapphire sky
Keeps great and small on the endless round
It’s the circle of life
And it moves us all
Through despair and hope
Through faith and love
‘Til we find our place
On the path unwinding
In the circle
The circle of life“

– Circle of life, Lion King 1994 –
—–
.::Nat & her journeys::.
Kenya, 2026