Bạn đã gặp voi bao nhiêu lần trong đời? 

Tôi thì năm lần. 

Mỗi lần ở một nơi khác nhau. Mỗi lần đều mang một sắc thái, xúc cảm khác nhau. Lần thứ năm là một cái hẹn. Một cái hẹn với voi. Cuộc sống của tôi quả thật thât thú vị làm sao. Chúng tôi đã hẹn H’Tau bên bờ hồ Lắk – ngay bên cạnh khu rừng đặc dụng đang nuôi cá sấu và nhiều loại hươu, nai là tài sản quốc gia.

H’Tau là một cô voi xinh đẹp nhà nuôi, 48 tuổi, được chăm sóc kỹ lưỡng bởi một gia đình ba đời nuôi voi. Tên của H’Tau trong tiếng M’Nông có nghĩa là tảng đá. Mà đúng là trông H’Tau không khác gì một tảng đá. Huyện Lắk không có voi. Tất cả 20 chú voi ở đây đều được mua từ Buôn Đôn (Bản Đôn) với giá rất cao. Một đại gia đình bao gồm nhiều thế hệ sẽ sở hữu một chú voi (giá vài trăm triệu trở lên tùy vào tình trạng sức khỏe, độ tuổi của voi ở thời điểm mua – bán). Huyện Lắk đã hai lần có voi mang thai, trong đó có một lần mang thai đôi, và cả ba chú voi con đều qua đời không rõ lý do. Dù đã được chăm sóc y tế với tiêu chuẩn quốc tế do Tổ chức Voi quốc tế trực tiếp chăm sóc, được chăm sóc y tế với bác sỹ thú y cấp quốc gia và chăm sóc y tế theo kinh nghiệm dân gian của những người chăm sóc voi bản địa, cả ba chú voi sơ sinh đều không đến được nhân gian. Tiến (hướng dẫn viên riêng cho gia đình tôi) nói với chúng tôi, người dân ở huyện Lắk tin rằng thổ nhưỡng nơi đây không phù hợp cho voi sinh nở. Còn tôi –  với một trái tim hướng về…khoa học của mình – hy vọng rằng một ngày nào đó huyện Lắk sẽ được đón, đỡ những chú voi con xinh xắn đến với Tây Nguyên đại ngàn. 

Chiếc xe bán tải bám đầy bụi đường đón chúng tôi ở ngã tư điểm giao dịch xã Yang Tao, có cây đa to mấy vòng tay người ôm, rễ và thân nương tựa vào căn nhà gạch bán nước mía khang trang nhất xóm mà sống, đến điểm hẹn. Đi từ trên đường liên thôn trải nhựa phẳng lì, hai bên là đời sống thôn quê hòa lành, yên ả, bên trái là hồ Lắk mênh mang, bên phải là núi đồi nhấp nhô, chúng tôi đã thấy H’Tau đang lững thững đi ở phía ngược lại đến điểm hẹn. Tiến bảo H’Tau “khôn lắm, thấy chiếc xe đỏ quen thuộc của nhà mình là tự mình đến điểm hen, tự nhớ cung đường mà vào chứ không cần chú dắt luôn. Bình thường H’Tau ham ăn, ham chơi, vừa đi vừa nhởn nhơ bứt lá, bẻ cây mà ăn thôi. Còn bây giờ là sẽ đến đúng hẹn, cả nhà cứ yên tâm”. 

Xung quanh đường vào hồ Lắk rợp bóng cây kơ nia. 

Mùa nước cạn, hồ Lắk đục ngầu, không đủ trong để phản chiếu mây, trời. Nhưng bầu trời xanh, và cả mây bồng bềnh trôi cao cao tự tại chẳng cần ai phản chiếu. Bầu trời xanh một màu xanh biển bình yên, mây trắng như xốp, trùng điệp núi non một dải nâu sậm, đồng cỏ xanh lá mượt mà, mặt hồ xám trắng lăn tăn gợn sóng. Năm lớp màu thiên nhiên sơn thủy hữu tình. À, tôi biết cái món rau câu sơn thủy hóa ra bắt đầu từ đâu rồi đấy. Tiến bảo vào mùa mưa, nước dâng cao lai láng, đất, nước, trời hòa vào nhau làm một như ở chốn bồng lai. 

H’Tau xuất hiện, xé bụi cây mà lao ra không khác nào một minh tinh chào người hâm mộ phấn khích đang đợi chờ, gương mặt hớn hở, vui tươi tìm kiếm đồ ăn ngon. Hẳn là trong chúng ta có rất nhiều người đã thấy voi, tương tác trực tiếp với voi ở nhiều bối cảnh khác nhau. Dĩ nhiên, chúng ta đều phải chi trả cho việc đó, ít hoặc nhiều, và “cái giá” để gặp H’Tau cũng tương đối cao so với những dịch vụ du lịch voi ở những cơ sở du lịch phổ thông rải rác khắp Đắk Lắk. Định luật tương đối của Albert Einstein dựa trên góc nhìn của mỗi cá nhân, riêng với tôi thì cuộc hẹn với H’Tau hoàn toàn xứng đáng. Chúng tôi chỉ được ngắm H’Tau tắm hồ, đút cho H’Tau ăn (thức ăn đã được chuẩn bị sẵn) và tương tác trực tiếp với H’Tau dưới sự giám sát của chú để đảm bảo an toàn tuyệt đối. 

Toàn cảnh bức tranh cô con gái năm tuổi tí hon đuổi theo H’Tau khổng lồ xuống bờ hồ, kiên nhẫn ngồi tách vỏ chuối, cây mía, ngồi chờ H’Tau ăn, dùng bàn tay nhỏ xíu của mình sờ lấy sờ để cái vòi sần sùi đầy bùn của H’Tau với một bầu háo hức, quên đi cả nỗi sợ về kích thước, về khoảng cách giống loài bên bờ hồ Lắk đẹp chẳng thốt nên lời. Có những khoảnh khắc chỉ đến một lần trong đời không thể nào quy đổi ra con số cụ thể. Hình ảnh con gái tôi lưu giữ về voi – động vật hoang dã – sẽ là hình ảnh được ghi lại ở một nơi ngũ hành hài hòa, lọt thỏm giữa đất trời bao la. Tôi hy vọng con gái nhỏ sẽ hiểu được rằng đấy mới chính là “ngôi nhà” của “họ”, không phải ở trong chuồng sắt. Có những hạt giống yêu thương tôi đã gieo rắc vào tâm hồn của con gái nhỏ chẳng giá trị nào có thể so sánh được.  

Những ngày cuối xuân, đầu hạ nóng bức, H’Tau chỉ mong được thỏa thích xuống hồ ngâm bùn, lội nước. Lên trên bờ thì có sẵn một đoàn người đã chuẩn bị bữa xế. Chắc đó là những giây phút vui vẻ nhất cuộc đời của cô voi trung niên này. H’Tau được chủ yêu thương rất nhiều, da mướt mát, đuôi dài và lông đuôi xòe ra rất đẹp. Nhưng điều này lại thu hút sự chú ý của những kẻ xấu xa lén đi chặt đuôi voi lấy lông làm nhẫn. Vì vậy, mà ông chú phải liên tục đổi chỗ của H’Tau mỗi vài ngày đến một tuần. H’Tau ở trong rừng, nơi có sẵn rất nhiều thức ăn, cách ngày thì được gặp chủ một lần. Hôm nào “có hẹn” với khách như chúng tôi là một ngày mát mẻ, vì điểm hẹn luôn luôn ở bên hồ Lak. Mỗi chú voi được mua về từ Buôn Đôn sẽ có giấy tờ đầy đủ, được khai sinh rõ ràng. Tôi không rõ mình có chấp nhận điều này hay không, vì tôi nghĩ loài người chúng ta không có quyền sở hữu động vật hoang dã. Người dân huyện Lắk nói chung đều tôn trọng voi, voi là một phần của đời sống, bản sắc dân tộc, xuất hiện thường xuyên trong những câu chuyện của họ. Đã và đang có những sai lầm, đã và sẽ luôn có những người xấu, nhưng ít nhất hiện tại chính quyền tỉnh Đắk Lắk can thiệp tương đối nhiều vào quyền lợi động vật, đặc biệt là voi, từ giờ làm việc của voi, cho đến phúc lợi tài chính cho cả chủ sở hữu.

Khi quyết định chọn đến hồ Lắk và lập kế hoạch cho cả gia đình, tôi đã phải hỏi rõ Lak Tented Camp (LTC) rằng tôi không muốn hoạt động cưỡi voi. LTC đã trả lời rằng: “Nếu chị muốn cưỡi voi, resort sẽ đưa chị đến các cơ sở du lịch voi trong huyện. Ở LTC, chúng em không cho khách du lịch cưỡi voi”. Vậy là tôi biết, nơi này dành cho chúng tôi. Hẹn bạn ở một bài tôi dành riêng tặng cho LTC. 

Như tôi đã từng viết về voi ở Luang Prabang cách đây rất nhiều năm, “Nếu chúng ta không thể trả chúng về với núi rừng, thì hãy yêu thương chúng”. 

“Em hỏi cây Kơ-nia:
– Gió mày thổi về đâu?
– Về phương mặt trời mọc,
Mẹ hỏi cây Kơ nia:
– Rễ mày uống nước đâu?
– Uống nước nguồn miền Bắc.
Con giun sống nhờ đất
Chim phí sống nhờ rừng
Em và mẹ nhớ anh
Uống theo nguồn miền Bắc
Như bóng cây Kơ-nia
Như gió cây Kơ-nia.”
(Bóng cây Kơ-nia)

Trên bầu trời cao có đôi chim diệc sải cánh bay tự do. 

—-

Cách xã Yang Tao 8km, dưới chân thác Bìm Bịp (tên địa phương là thác Liêng Bôk Săč) là nơi người dân làng gốm Yang Tao đi đào đất sét đen. Gốm ở Yang Tao có màu đen tự nhiên, làm hoàn toàn bằng tay mọi công đoạn với mức giá thành rẻ mạt. 

Thác Bìm Bịp được ví như cô gái di-gan hoang dại của Tây Nguyên đại ngàn. 

Ở đó, tôi và con gái năm tuổi ngâm mình trong dòng nước thượng nguồn dãy Chư Yang Sin đổ xuống trong vắt, lạnh ngắt và cùng nhau cười như nắc nẻ. Con gái bé bỏng bảo: “Cái bồn tắm ở đây thích quá Mẹ ơi”. Con biết không, ngày xưa, Mẹ cũng đã trèo đèo lội suối ở Hòn Bà với những người bạn thanh xuân chóng đến, chóng đi, chỉ có ký ức tuyệt đẹp là còn mãi ở đó. Ngày đó, Hòn Bà cũng hoang sơ như nơi chúng ta đang đứng bây giờ. Tỉnh Khánh Hòa phát triển, dễ đi đến hơn là Tây Nguyên rất nhiều, nên hãy biết rằng sự tĩnh lặng hiếm hoi này quý giá xiết bao.  

Ở đó, tôi nằm ngủ ngon lành trên tấm phản tre các anh kiểm lâm dựng cho khách picnic. Cả cánh rừng nguyên sinh che bóng nắng, gió đưa từng cơn dịu dàng ru tôi vào giấc ngủ trưa đầu hè. Con gái bé bỏng hỏi: “Sao Mẹ có thể ngủ ở đây được vậy?”. Con biết không, ngày xưa, Mẹ cũng nằm ngủ “thẳng cẳng” như thế này ở bên ngoài đền Angkor Wat, dưới tán cây cổ thụ thật to, trên một tảng đá vừa đủ chiều dài cơ thể. Chỉ cần có sự hiện diện của Ba bên cạnh là Mẹ có thể say giấc mọi lúc, mọi nơi. Trời đất dù có rộng lớn ra sao, thì Ba của Con vẫn là chốn an toàn của Mẹ. 

Ở đó, tôi chỉ là một người mẹ, người vợ bình thường đến mức không thể bình thường hơn, cho phép mình được vỗ về bởi tiếng ong, tiếng ve, tiếng chim muông ríu rít và tiếng lá xào xạc, “ồn ào” nhưng lại sâu lắng. 

Ở đó, con gái nhỏ năm tuổi mang một tâm hồn thuần khiết như dòng suối róc rách chảy, vui vẻ nhảy chân sáo từ hòn đá này qua hòn đá nọ. 

Và “điều này một lần nữa nhắc nhở tôi phải luôn luôn cẩn trọng trong mọi hành động, suy nghĩ, lựa chọn của bản thân. Tương Lai của chúng ta đều nằm ở Hiện Tại”. Thế giới chúng ta đang sống ngày hôm nay, chính là thế giới mà chúng ta vay mượn của thế hệ tiếp theo. 

Tôi không tìm đến thiên nhiên để chữa lành. Tôi quay về thiên nhiên để nhắc nhở chính mình tôi là ai. Tôi hy vọng bạn cũng vậy. Nếu chúng ta biết rõ mình là ai, chúng ta sẽ không bao giờ cần đến các liệu pháp chữa lành.

—– 

.::Nat & her journeys::.

Huyện Lắk, Tháng 4, 2025 

P.S: Tôi viết về Những chú voi bên dòng sông Nam Khan, Luang Prabang vào năm 2018. Cho đến thời điểm hiện tại (07 năm đã trôi qua), quan điểm của tôi về những gì tôi đã trải nghiệm về voi nói riêng và động vật hoang dã nói chung vẫn không thay đổi: Động vật hoang dã không thuộc sở hữu của bất cứ ai. Nhưng nếu chúng ta đã không thể trả chúng trở về với nơi chúng ta bắt đầu, xin hãy yêu thương chúng một cách đúng đắn. Hãy nói không với những dịch vụ và cơ sở trái phép, bạo hành lẫn dùng các biện pháp tra tấn dã man vì lợi ích tài chính.