“Đi săn” là một hoạt động mà tôi ngóng chờ nhất hành trình.

“Đi săn” là thứ “đặc sản” và văn hoá được cả thế giới nói về của châu Phi.

Nếu bạn đến châu Phi mà bạn chưa “đi săn”, thì bạn thực ra chưa đến châu Phi bao giờ.

Dường như tôi đã có quá nhiều thứ hơn người, nhưng “đi săn” ở châu Phi là một thứ hơn người thực sự làm tôi tự hào. “Đi săn” ở châu Phi tôi nói ở đây chỉ là Game drive (1) dành cho du khách. Tôi nói quá lên đấy mà! Ở Nam Phi hay châu phi nói chung, việc đi săn theo đúng nghĩa đen của nó phải được nhà nước cấp phép và tuyệt đối không được săn bắt các loài động vật đã được đưa vào sách đỏ. Như tôi đã từng kể trước đó, châu Phi có “ngũ hổ tướng” mà người dân địa phương gọi là Big Five, ý chỉ năm loài động vật dũng mãnh và khó săn bắt nhất rừng già châu Phi từ thuở loài người còn ăn lông ở lỗ, phải săn bắt thú rừng để sống sót qua ngày bao gồm: Sư tử, Voi, Tê giác, Báo đốm và Bò rừng châu Phi. Khi phát triển hơn, loài người lại phát sinh nhiều nhu cầu hơn, đòi hỏi một cuộc sống phức tạp hơn, đáy lòng tham càng ngày càng sâu hơn, là động lực để họ có thể chế tạo ra nhiều công cụ giết chóc lợi hại hơn, dẫn đến những loài động vật hoang dã càng ngày càng ít hơn. Và buồn thay như tất cả chúng ta đều biết, có những loài chỉ còn là truyền thuyết.

Nhưng thôi, tôi đã chọn chỉ kể lại những câu chuyện vui. Vì thực chất, những nhóm người chung tay góp sức bảo vệ đời sống hoang dã vẫn hoạt động rất mạnh mẽ. Dù ít ỏi và yếu thế, họ vẫn ở đấy không lùi bước để giữ gìn những tài sản vô giá của trái đất này.

Trước khi lên đường sang Nam Phi, những người bạn ở Zimbabwe đã chúc tôi được nhìn thấy đủ đầy “Big Five” của châu Phi. Họ nói, có những người đã ở trong rừng già hàng tháng trời vẫn chưa tận mắt diện kiến “trọn bộ” “ngũ hổ tướng”. Hoá ra, để có được những tấm ảnh đẹp sắc nét cận cảnh động vật hoang dã của National Geographic, các nhiếp ảnh gia đã phải vất vả và mạo hiểm như thế nào. Châu Phi cho tôi thấy dã tâm của loài người rất đáng sợ, nhưng trái tim của loài người cũng thật nhân ái.

Dĩ nhiên là tôi chẳng có diễm phúc thấy Big Five trong 02 ngày ngắn ngủi tôi “đi săn” ở vườn quốc gia Pilanesberg. Sau này về đến Cape Town, vô tình gặp được ba cô chú người Mỹ ngồi cùng chuyến săn hôm ấy. Cô chú bảo ngày bọn tôi rời đi, họ đã may mắn chứng kiến hai con sư tử đực và một con sư tử cái bị trọng thương đi ngang qua trước mặt. Cả đoàn phải nín thở quan sát. Tôi nghe kể lại mà nổi hết cả da gà, trách sao duyên chẳng tới. Ba con sư tử không biết có vượt qua được vết thương chảy máu, vì tôi biết nguyên tắc tự sinh tự diệt của rừng già. Kể cả nhân viên vườn quốc gia cũng chỉ có thể để mặc cho chúng sinh tồn.

—–

Như tôi đã từng đề cập, Nam Phi là cái nôi của nhân loại. Sự sống đầu tiên của nhân loại được tìm thấy ở Gauteng đã hơn 3 triệu năm về trước, nên chẳng có gì khó hiểu nếu nói Pilanesberg là một trong những vườn quốc gia hoang dã lâu đời nhất của tất cả chúng ta, là nơi khởi nguồn cuộc sống dưới mái nhà chung giữa con người và động vật. Khảo cổ học đã tìm ra bằng chứng về sự sống của con người xung quanh Pilanesberg từ thời kỳ đồ đá (2), trước khi người Bantu đến đây săn bắt, làm nông và xây dựng đời sống. Vườn quốc gia Pilanesberg là một cái vòng tròn đặc biệt rộng đến 57,200 ha. Có ai tin được cái vòng tròn rộng nhường ấy chính là miệng của một cái núi lửa đã tuyệt chủng? Cách đây 1,200 triệu năm, có một cái núi lửa nào đó mà tên của nó người ta còn không thể biết và nhớ đã phun trào rồi bị chôn vùi mãi mãi, kiến tạo nên một vòng tròn đặc biệt, để lại cho nhân loại khu phức hợp núi lửa địa chất độc đáo nhất, không chỉ là một kho báu chứa đựng những lời giải về một phần của quá trình hình thành trái đất, những khoáng chất quý hiếm mà còn là ngôi nhà của 50 con sư tử, 30 con báo đốm, 12 con báo đốm châu Phi (3), 220 con voi, 5 con linh dương đen tuyền, 220 con bò rừng châu Phi, 600 con kudu (một giống họ linh dương), 1700 con ngựa vằn, 170 con hươu cao cổ, 3000 con linh dương châu Phi hiền lành, vô số các loại động vật nhỏ hơn như mèo rừng, chó rừng, thỏ rừng, chim rừng quý hiếm và tê giác đen lẫn trắng (4). Số lượng tê giác không bao giờ được công bố để tránh thu hút những tay săn sừng bất chính. Mỗi con tê giác đều được đánh số cẩn thận và đều được cài chip để theo dõi.

Cách Sun City khoảng 40 phút chạy xe, chúng tôi được chào đón nồng nhiệt ở Ivory Tree Game Lodge – một trong những khu resort khá cao cấp mà công ty đối tác đã đặt cho chúng tôi. Thật ra, tôi không có quá nhiều điều phải nói về nơi đây, vì nếu là cao cấp thì có lẽ ít nhiều tôi cũng may mắn được trải nghiệm xa hoa hơn. Nói đâu xa xôi nhỉ, tôi vừa mới rời khỏi Sun City cách độ 40 phút trước thôi mà. Nhưng có cái hay ho về Ivory Tree Game Lodge mà chẳng resort lộng lẫy nào sánh được. Đó chính là cái không khí của rừng già châu Phi! Ivory Tree Game Lodge nằm giữa vườn quốc gia Pilanesberg. Rồi tôi cũng đã từng nghĩ viển vông có khi nào tôi đang tắm táp sảng khoái trong cái nhà tắm lộ thiên thì sẽ có một anh chàng hươu cao cổ nhìn trộm không nhỉ? Đời không như film ảnh, nên câu trả lời dĩ nhiên là không. Resort được bao bọc bởi rất nhiều lớp: có hàng rào kẽm gai, hàng rào gỗ, có những bụi cây được tỉa tót như tường thành và phải mất cũng khá xa mới tiến sâu thêm nữa vào “trung tâm” của đời sống hoang dã. Châu Phi dạy cho tôi rất nhiều bài học về Mẹ Thiên Nhiên, và những nguyên tắc của rừng già không nên phạm phải. Và tôi biết, sẽ chẳng có con hươu cao cổ nào cả gan ngó trộm, hay chẳng có một chú sư tử nào bổ nhào vào lúc tôi trần truồng như nhộng vì chúng hiểu, lãnh địa mà tôi đang ở không phải của chúng.

Resort được thiết kế theo kiến trúc Anh quốc thanh lịch và tinh tế. Tiền sảnh khách sạn trong như một phòng khách ấm cúng của một biệt thự cổ điển nào đó ở Hampshire. Những bộ sofa tối giản, chiếc bàn gỗ mộc mạc, trên tường điểm tô những bức tranh chân dung trắng đen của những con thú hoang dã, trần nhà cao vút được lợp bằng cỏ châu Phi chắc chắn, nhấn mạnh sự khéo léo bằng chiếc đèn chùm mạ đồng đơn giản. Quạt trần quay ù ù trong bữa trưa hè yên ả châu Phi. Mùi pawpaw (5) nướng thơm lừng phát ra từ phòng ăn chung bên phía bên kia tiền sảnh.

—–

Game drive thường bắt đầu vào hai buổi: sáng sớm tinh mơ khi mặt trời còn chưa thức giấc và sau buổi trà chiều. Chúng tôi đến Ivory Tree Game Lodge vào buổi trưa và ở lại đến tận chiều hôm sau nên kịp tham gia những cuộc đuổi bắt hoàng hôn và bình minh cùng thú rừng.

Mỗi chiếc xe jeep chuyên chở được từ 8 đến tối đa 10 người. Cả resort sẽ cùng xuất phát, còn lộ trình khi tiến sâu vào bên trong vườn quốc gia sẽ do hướng dẫn viên từng xe quyết định. Thông thường, nếu có một trong những Big Five xuất hiện, đặc biệt là sư tử và báo đốm, xe nào bắt gặp trước sẽ thông báo cho các xe còn lại. Bò rừng châu Phi thì ở tít tận rừng sâu và luôn đi rầm rập theo đàn. Cơ hội và vận may ở đây đều được chia sẻ như vậy đấy. Ivory Tree Game Lodge không phải là resort duy nhất trong vườn quốc gia Pilanesberg nên ngoài đoàn xe của resort tôi ở còn có rất nhiều xe tư nhân từ bên ngoài vào “săn bắt”, cũng như đoàn xe của các resort khác.

Trước khi kể những câu chuyện rừng già hấp dẫn, phải cho tôi nói một điều, rằng anh hướng dẫn viên xe của chúng tôi…đẹp trai quá! Anh gợi cho tôi nhớ về anh sếp đầu tiên của tôi khi tôi sống và làm việc ở Dubai – cũng người Nam Phi, cũng chất giọng đặc sệt pha trộn giữa Hà Lan, Anh Quốc và Afrikaans, cũng dáng người trung bình, trắng trẻo, thái độ hoà nhã và thần thái thong dong trong công việc. Không những thế, anh còn có con mắt tinh tường và dĩ nhiên, như bao con người khác khi đã chọn công việc này: anh có một tình yêu lớn dành cho thiên nhiên. Thật là chẳng thể ngờ được người đàn ông lý tưởng của tôi lại ở giữa rừng già thế này. Thoả ý chia sẻ cá nhân rồi đấy. Sau đây, tôi sẽ kể cho bạn nghe về những sự diệu kỳ khi lạc trong vườn quốc gia Pilanesberg.

Nguyên tắc duy nhất khi thực sự tham gia Game drive đó là bạn phải hiểu thú rừng sẽ không làm hại bạn nếu bạn yên vị trong xe. Đối với chúng, cả chiếc xe là một sinh vật đang di chuyển, một sinh vật rất lạ so với những cuộc đuổi bắt hàng ngày, một sinh vật to lớn không thể dễ dàng tấn công nên chắc chắn, chúng sẽ không tấn công. Nhưng nếu bất cứ ai trong xe liều lĩnh rời khỏi xe thì sẽ trở thành một sinh vật di chuyển nhỏ bé, vô hại và…ngon lành. Dẫu có di chuyển trên những cung đường vắng, hay xung quanh chỉ là những bãi cỏ lau đong đưa thì bạn luôn phải tuân thủ nguyên tắc này.

Đầu tiên, hãy nói về ánh nắng nhé. Ánh nắng ở châu Phi đẹp một cách chân thực. Tôi yêu những ánh nắng ấm áp, nên dù là đi đến bất cứ nơi đâu tôi cũng luôn ghi nhớ đậm sâu ánh sáng của nơi đó thế nào. Hãy để tôi so sánh thế này, nếu Mẹ Thiên Nhiên là một diễn viên đa tài, thì chiếc mặt nạ bà dùng để trình diễn hàng ngày là ánh nắng. Nếu bà trình diễn ở Stockholm, đó sẽ là chiếc mặt nạ vui nhộn luôn nhảy nhót. Nếu bà trình diễn ở Maldives, đó sẽ là chiếc mặt nạ rực rỡ dù tinh mơ hay ngày tàn. Nếu bà trình diễn ở Bagan, đó sẽ là những ánh nắng ma mị của một vùng đất thánh bị lãng quên. Nếu bà trình diễn ở New York những ngày đông, đó sẽ là chiếc mặt nạ hiện đại chảnh choẹ. Nhưng ở châu Phi, bà chẳng đeo chiếc mặt nạ nào cả. Đó là nét đẹp mộc mạc chân thực nhất của thiên nhiên mà tôi đã từng được chứng kiến. Ánh nắng vàng ươm đến ấm áp lòng ôm trọn tất cả.

Rồi hãy nói đến những con đường trải nhựa nhân tạo ngoằn ngoèo, nhưng lại hoàn toàn thuộc về động vật hoang dã. Hươu cao cổ, ngựa vằn, những con gà sao đội mũ bảo hiểm, linh dương đầu bò hay những gia đình linh dương impala ung dung băng sang đường gặm cỏ, rồi xàng xê ăn lá cây đến no nê. Những con hươu cao cổ trình diễn “catwalk” như những cô người mẫu Victoria’s Secret chân dài đình đám. Có đoạn chúng xoay trái, rồi lại xoay phải, ưỡn ẹo đến hơn 15 phút mà chẳng chịu rời đi, dù khán giả có ngáp ngắn dài chán chường chúng cũng mặc. Sân khấu này là của chúng và chúng tôi không bao giờ được phép bấm còi.

Hết hươu cao cổ là tiết mục của đoàn ngựa vằn mông cong gợi cảm. Chúng đua nhau phô trương vẻ đẹp châu Phi, thu hút mọi ống kính, máy quay của du khách trước mặt. Hồi này là lúc cuộc săn bắt chỉ vừa bắt đầu, nên ai nấy cũng đều háo hức lưu giữ lại từng khoảnh khắc của chuyến săn. Bạn có biết, song phi cước của một chú ngựa vằn có thể làm gãy hàm của một con sư tử? Mỗi loài vật của rừng già này đều có phương cách tồn tại của riêng nó. Theo quy luật của rừng già, kẻ mạnh thì thắng, kẻ yếu thì thua, và dường như loài người chúng ta đã học theo quy luật đó một cách hoàn hảo nhỉ?

Rồi những con linh dương đầu bò – hay còn được gọi là những kẻ lữ hành số một của rừng già – tan tầm thì lũ lượt kéo nhau về nhà. Thật đấy, chúng hối hả như những người chồng háo hức về nhà bên mâm cơm nóng hổi cùng những người vợ và bầy con thơ sau một ngày làm việc vất vả. Chúng phi qua những bãi cỏ lau ngập đầu người trong ánh nắng chiều tà tạo nên một tuyệt tác thiên nhiên. Tôi quá kém cỏi để có thể diễn đạt lại vẻ đẹp ấy bằng lời.

Rồi gia đình linh dương impala nào đó đang rủ nhau đi nghỉ ngơi cuối tuần, có bố, có mẹ lững thững ăn cỏ, linh dương con lại nghịch ngợm đùa vui. Có ai ngờ, ẩn sau cái vẻ bình yên vô tư lự ấy là hiểm nguy luôn rình rập giữa rừng già. Ngoài vận tốc, thì khả năng ngụy trang hoàn hảo theo màu trời chính là cách thức độc đáo giúp chúng tồn tại ở châu Phi. Có thể nói, linh dương nói chung và linh dương impala nói riêng là một trong những loài động vật “thành công” nhất lục địa đen. Tôi nói “thành công” vì chúng tránh được nguy cơ tuyệt chủng cao nhất, dù chúng là những kẻ yếu ớt nhất. Chúng sinh sôi nảy nở nhanh chóng và ước tính đến thời điểm hiện tại có đến 2 triệu con linh dương impala rải rác khắp châu Phi (6).

Rồi có một tảng đá trắng nhúc nhích. Tảng đá từ từ quay lại nhìn chằm chằm như bảo: “Này loài người à, tôi là một con tê giác trắng, và sừng của tôi không thể chữa ung thư”. Tê giác trắng không phải là một trong những Big Five, vì chúng là động vật ăn cỏ hiền lành, trái ngược hoàn toàn với người anh em sắc đen của chúng. Không giống như những loài động vật ăn cỏ hiền lành ở “vòng ngoài” mà tôi đã gặp ở trên, tê giác hoạt động độc lập và thích sự hưởng thụ tĩnh lặng của núi rừng theo một cách riêng tư nhất.

Rồi chúng tôi nghỉ ngơi đôi chút ở chỗ dừng chân dành cho du khách, được bao quanh bởi ngọn núi Thabayadiotso (tạm dịch từ tiếng châu Phi: Ngọn Núi Tự Hào). Đây là nơi đẹp nhất vườn quốc gia Pilanesberg. Đây chính là lõi, là nhân, là cơn thịnh nộ tột cùng xa xưa của Thượng Đế, để tôi có được ngày hôm nay phóng tầm mắt mình ra con đập Mankwe phía trước, để cảm nhận và ôm thật chặt những gì mà bấy lâu nay tôi vẫn kiếm tìm: nguồn gốc của nhân loại. Trước mắt tôi là những quả núi nhấp nhô trùng điệp bọc lấy dòng nước sóng sánh của con đập, là nguồn sống của động vật hoang dã và những nhân viên của vườn quốc gia Pilanesberg. Ánh nắng long lanh chẳng một phần mềm nào có thể sao chép được. Những con linh dương đủ loại ung dung ăn cỏ hoặc túm tụm tán gẫu, những con hà mã đang trầm mình ướp nước, những con cá sấu đang nằm thảnh thơi bất động kệ đời, những con cò châu Phi bay là là trên mặt nước, những con bulbul cất cao tiếng hót líu lo, líu lo. Chúng đang sống chung dưới một mái nhà, hoà thuận như anh chị em ruột thịt. Có lẽ những con vật săn mồi vẫn còn no say sau bữa cơm trưa. Động vật hoang dã khác loài người ở một chỗ: chúng chỉ đi săn khi chúng đói. Khi chúng tôi – những kẻ săn mồi – trở về với cái nôi của nhân loại, chúng tôi như được thức tỉnh. Thì ra, nơi chúng ta thuộc về đẹp đến nhường này. Đẹp hơn cả những thước film được quay lại. Đẹp hơn cả những bức ảnh được xử lý chuyên nghiệp. Đẹp và thực. Khi đã tìm được nơi chúng ta thực sự thuộc về, tôi chẳng còn muốn rời đi.

Ở đằng xa thật xa, sâu thật sâu trong rừng già, có vài ba con sư tử và báo đốm đang thảnh thơi nằm dưỡng sức cho những cuộc chinh phạt sống còn sắp tới. Phải dùng ống nhòm thì mới mong ngắm được vẻ đẹp hoàn hảo của những vị lãnh chúa sơn lâm. Bạn biết không, báo đốm là một loại động vật săn mồi bậc thầy của thế giới mà chúng thuộc về. Những bước đi uyển chuyển nhẹ tựa lông hồng không gây một tiếng động, chỉ chờ đúng thời cơ và tư thế mà ngoạm cổ con mồi. Vua của loài mèo cũng có khuyết điểm của chúng, mỗi con báo đốm có thể chạy đến 120km/h (chẳng trách sao mà hãng Jaguar lại lấy biểu tượng là con báo đốm) nhưng càng chạy nhanh, chúng càng sinh nhiệt; thân nhiệt có thể tăng từ 37 độ lên đến hơn 40 độ trong tích tắc và làm tổn thương não gây tử vong tức thời. Nói nôm na thì vận tốc và ma sát sẽ làm chúng bốc cháy như một quả cầu lửa từ bên trong. Điều đặc biệt nhất là chúng đủ thông minh để dừng lại khi biết mình không thể đuổi kịp con mồi. Không phải sư tử, mà báo đốm mới chính là nỗi khiếp đảm trên thảo nguyên châu Phi đối với những loài động vật ăn cỏ.

Trời dần tắt nắng, cũng là lúc loài người lũ lượt kéo nhau quay về. Vài ba chiếc Ford Ranger gắn mũi nhựa tê giác vào đầu xe cho đúng tinh thần săn bắt châu Phi làm hoa tiêu dẫn lối. Những ánh nắng ửng hồng cuối cùng của ngày hắt lên mạnh mẽ rồi vụt tắt, để lại hình trạng những quả núi và những cái cây khẳng khiu như ai đang phác hoạ một kiệt tác sắp chào đời.

Tiếng rống mạnh mẽ của “chúa rừng” Voi âm vang giữa núi rừng báo hiệu đời sống về đêm đầy rẫy hiểm nguy đã chính thức bắt đầu.

—–

Chúng tôi quay trở về khách sạn, thưởng thức buổi tối buffet với đủ loại thịt rừng bên đống lửa vừa nhóm lách tách, trời đầy sao và mùi pawpaw nướng lại thơm lừng. Chẳng còn gì nuối tiếc trên cuộc đời này nữa khi một người đã được trở về với cội nguồn của mình.

—–

.::Nat & her journeys::.

Pilanesberg, South Africa, Dec ’16

(1): game drive ý chỉ hoạt động ngắm thú rừng hoang dã bằng xe jeep trong vườn quốc gia Pilanesberg

(2): được dịch từ từ khảo cổ học Mesolithic, là thời kỳ Đồ Đá Giữa (Middle Stone Age) bắt đầu từ 15,000 năm về trước

(3): báo đốm có tên tiếng Anh là leopard, cũng thuộc họ mèo nhưng khác với báo đốm châu Phi là cheetah. Từ dịch tạm thời do cả hai cùng thuộc họ mèo và hoa văn giống nhau. Nhưng cheetah là loại báo đốm nhanh nhất thế giới với vận tốc maximum lên đến 120km/h và có hai sọc trên mặt.

(4): số liệu thống kê không cập nhật của vườn quốc gia Pilanesberg từ 2010 (wikipedia). Số liệu về tê giác không bao giờ được công bố để tránh những kẻ săn sừng.

(5): pawpaw là một trong những loại trái cây đặc trưng vùng Nam Mỹ, thường bị nhầm lẫn với đu đủ nhưng ngắn hơn, nhỏ hơn, có vị bùi hơn và là một họ hoàn toàn khác với đu đủ. 

(6): con số ước tính cho đến 2010 (wikipedia)